است . بدان كه جهاد به دو قسم است : يكى دعوتى كه عبارت است از توجه مسلمين به بلاد كفار براى دعوت آنها به اسلام به اذن نبى يا امام ( ع ) يا نايب خاص ايشان . ديگرى دفاعى ، و آن بر چند قسم است : يكى از آن جهادى است براى حفظ بيضهء اسلام هنگام هجوم كفار به مقصد تسخير بلاد اسلام و تسلط بر مسلمين و اعلان شعائر كفر و اضمحلال كلمهء اسلام . ديگر ، جهادى است براى دفع كفار از تسلط بر نفس و عِرْض مسلمين . ديگر ، جهادى است براى دفع جماعتى از كفار كه تلاقى كرده‌اند با جمعى از مسلمين و خوف باشد از استيلاى آن جماعت برايشان . ديگر ، جهادى است براى اخراج كفار از بلاد و اراضى مسلمين پس از تسلط آنها بر آن و اصلاح بيضهء اسلام پس از رخنه آن . و بيضهء اسلام را فقها به اصل و مجتمع آن تفسير كرده‌اند ، و مى توان گفت كه اصل و مجتمع اسلام ، سلطان اسلام و بزرگى است كه زوال و منشأ انقراض اسلام و تفرّق مسلمين شود . و مراد از خوف بر بيضهء اسلام انديشهء استيصال آن است بالمرّه . و صاحب مجمع البحرين بيضهء اسلام را جماعت اسلام گرفته « 1 » و بنابراين مراد از خوف بر بيضهء اسلام ، خوف بر جماعت مسلمين است . و همهء اقسام مذكوره چه دعوتى چه دفاعى جهاد است به عنوان حقيقت ، و جهاد از اعظم اركان اسلام است و موجب انتظام امور آنان ، و حفظ شعاير اسلام به آن منوط است و استحكام شرايع دين بدان مربوط و پس از عقايد اسلاميه و ايمانيه ، افضل اعمال

--> ( 1 ) . مجمع البحرين ، ج 4 ، ص 198 .